* ( « وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ . . . » ) * تجربه قطعى دلالت مىكند بر اينكه معلوماتى كه انسان در زندگيش براى خود تهيه مىكند و معلوم است كه از ميان معلومات ذخيره نمىكند مگر آنچه را كه برايش سودمند باشد ، از هر طريقى كه باشد و به هر نحوى كه ذخيره كرده باشد ، وقتى متوجه آن معلومات نباشد و با عمل به آن معلومات و تمرين عملى دائمى به ياد آنها نباشد ، به تدريج از يادش مىرود و به بوته فراموشى سپرده مىشود . و در اين هم شكى نداريم كه عمل در همه شؤون داير مدار علم است هر زمان كه علم قوى باشد عمل قوت مىگيرد . و هر زمان علم ضعيف باشد عمل هم ضعيف مىگردد . هر زمان كه علم يك علم صالحى باشد ، عمل هم صالح مىشود ، و هر زمان كه علم فاسد باشد عمل هم فاسد مىگردد . خداى تعالى هم حال علم و عمل را در آيه زير ، به زمين و روئيدنىهاى آن مثل زده و فرموده : « وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَباتُه بِإِذْنِ رَبِّه وَالَّذِي خَبُثَ لا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِداً . . . » « 1 » و نيز شكى نداريم در اينكه علم و عمل ، اثرى متقابل در يكديگر دارند . قوىترين داعى به عمل علم است و وقتى عمل واقع شد و اثرش به چشم ديده شد ، بهترين معلمى است كه همان علم را به آدمى مىآموزد . و همه اينها كه گفته شد ، انگيزه شده است در اينكه مجتمع صالحى كه علمى نافع و عملى صالح دارد ، علم و تمدن خود را با تمام نيرو حفظ كند . و افراد آن مجتمع ، اگر فردى را ببينند كه از آن علم تخلف كرد ، او را به سوى آن علم برگردانند ، و شخص منحرف از طريق خير و معروف را به حال خود واگذار نكنند ، و نگذارند آن فرد در پرتگاه منكر سقوط نموده ، در مهلكه شر و فساد بيفتد ، بلكه هر يك از افراد آن مجتمع به شخص منحرف برخورد نمايد ، او را از انحراف نهى كند . و اين همان دعوت به فراگيرى و تشخيص معروف از منكر و امر به معروف و نهى از منكر است و اين همان است كه خداى تعالى در اين آيه شريفه خاطرنشان ساخته و مىفرمايد : * ( « يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » ) * و از اينجا روشن مىشود كه چرا از خير و شر تعبير به معروف و منكر نمود . چون زمينه گفتار و مضمون آيه قبلى بود كه ، مىفرمود : « همگى به حبل اللَّه چنگ بزنيد و متفرق نشويد . . . » و معلوم است كه چنين مجمع كه همه افرادش چنگ به حبل اللَّه دارند ، معروف در آن خير ، و منكر در آن شر است و ممكن

--> ( 1 ) سرزمين پاك روئيدنيهايش به اذن پروردگارش مىرويد و سرزمين ناپاك جز خاشاك نمىروياند . « سوره اعراف ، آيه 58 » .